الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
57
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
مىباشند مردود ساخته است ، المسائل المحمديات . اين كتاب عبارت از پنج مسئله به اين شرح است . 1 - و لقد بوّأنا لابراهيم مكان البيت . 2 - مقصود از جمله « امانتى ادّيتها » كه در هنگام استلام حجر مىگويند چيست . 3 - مقصود از روايتى كه از رسول خدا ( ص ) نقل كردهاند كه فرمود « ان القلوب اجناد مجنّدة » دلها لشكرهاى گرد آمدهاند چيست « * » 4 - مراد از آيهء أَنْبِئُونِي بِأَسْماءِ هؤُلاءِ چيست . 5 - مراد از آيهء فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ بكلمات چيست . از آثار او المسائل المبادريات كه عبارت از بيست و چهار مسئله مىباشد . 1 - مسئلة عن قوله تعالى « فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ » * 2 - الفرق بين المعرفة و العلم 3 - ما الشبهة و ضدها 4 - آيهء وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ 5 - فى ما يجب فيه الخمس 6 - آيه عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ عِزِينَ 7 - آيه إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ 8 - آيه وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ
--> ( * ) ممكن است حديث مزبور همان حديثى باشد كه فرموده است : الارواح جنود مجنده فما تعارف منها ايتلف و ما تناكر منها اختلف ، در مجمع البحرين مىنويسد : معناى مجنده گرد آمده شده است و معناى حديث اطلاع دادن از به وجود آمدن ارواح است كه پيش از اجساد آفريده شدهاند يعنى آنگاه كه ارواح آفريده شدند در همان هنگام در ميان آنها ائتلاف و اختلاف به وجود آمد و به مثابه لشكريانى بود كه در برابر يكديگر صفآرايى مىنمايند و مراد از تقابل ارواح ، سعادت و شقاوتى است كه در آنها ايجاد شده است و به همين نسبت اجسادى كه در دنيا به وجود مىآيد و ارواح در آنها قرار مىگيرد . به همان نسبت كه در عالم ارواح با يكديگر اختلاف و ائتلاف داشتهاند در دنيا هم همان گونه ائتلاف و اختلاف را دارا خواهند شد . اين است كه مىبينيم نيكوكاران با نيكوكاران و بدكاران با بدكاران به يكديگر مىپيوندند ( كند همجنس با همجنس پرواز - * كبوتر با كبوتر باز با باز ) . از شيخ مفيد نقل شده است ارواح كه موجودات بسيطاند « مجرد » از نظر جنس با يكديگر برابرند و از جهت عوارض با يكديگر مخالفاند بنابراين ارواحى كه در رأى و خواسته با يكديگر موافق باشند در ميانشان الفتى وجود دارد و ارواحى كه در رأى و خواسته با يكديگر موافق نباشند الفتى باهم ندارند و اين معنى را ما به خوبى در ميان افراد احساس مىكنيم بعضى ديگر اظهار داشته مراد از ائتلاف و اختلاف ، الفت و مخالفتى بوده كه ارواح در عالم ذر با يكديگر داشتهاند . شيخ مفيد اين سخن را انكار كرده است به اين دليل كه علم انسانى به پيشآمدها منحصر به هنگامى است كه در اين عالم وجود پيدا كند . بنابراين از عالم ذر اطلاعى نداشته تا به الفت و كلفت خود با ديگران پى برده باشد . مؤلف مجمع پس از بيان شيخ اظهار داشته است : بيان اخير شيخ بيرون از دقت و تأمل نمىباشد - م .